حاشیهنشینان قربانی توزیع نامتوازن امکانات در کشور
کد مطلب : 127015
با روند رو به گسترش شهرها؛حاشیهنشینان قربانی توزیع نامتوازن امکانات در کشورحاشیه نشینی پس از انقلاب با روندی بی سابقه رشد داشته است
خبرگزاری ایمنا: حاشیه نشینی از معضلات اجتماعی است باید هر چه سریعتر نسبت به آن چاره اندیشی علمی شود.
يکشنبه ۱۷ آذر ۱۳۹۲ - ۰۸:۵۲به گزارش خبرنگار ایمنا از شهرضا، با روند رو به گسترش شهرها در برخی کشورها از جمله ایران سیاست مداران و کارگزاران اجتماعی را بر آن داشت تا جهت مقابله با این پدیده که اندک اندک به یک معضل لاینحل تبدیل شده چاره اندیشی کنند.
این پدیده با ظهور شهرهای نو بنیان و تازه تآسیس شدت بیشتری گرفت. آمارهای جهانی حاکی از آن است که میل به شهر نشینی در کنار نداشتنم دارایی و کاستی بودجه خانوار جهت سکونت در حریم قانونی شهرها باعث بروز این پدیده شده است.
کم توجهی مدیران اجرایی کشورها به مناطق دور افتاده و عدم تخصیص اعتبارات کافی به مناطق روستایی و دور افتاده از شهرهای بزرگ زمینه کمتر توسعه یافتگی این مناطق را فراهم می آورد.
در کنار این مسئله با گسترش روز افزون رسانه ها و وسایل دیداری و شنیداری در سطح جهان و پخش اخباری از متروپلیس و مگالاپلیسها میل ساکنان این مناطق به شهرنشینی فزونی یافته است.
در اینکه چه کسی به واقع مسوول ظهور و گسترش این معضل اجتماعی است فعلآ سخنی نیست، اما بحث آن است که این پدیده چرا و چگونه بوجود می آید و به دنبال آن چه تبعاتی برای کشور و جامعه به دنبال دارد و الی النهایه راهکار حل آن چیست؟
این پدیده همانگونه که اشاره شد بر اثر کاستی تخصیص بودجه و اعتبارات به مناطق دور افتاده
" کم توجهی مدیران اجرایی کشورها به مناطق دور افتاده و عدم تخصیص اعتبارات کافی به مناطق روستایی و دور افتاده از شهرهای بزرگ زمینه کمتر توسعه یافتگی این مناطق را فراهم می آورد
"تر از مراکز شهرهای بزرگ بروز پیدا میکند.
حاشیه نشینی برای کشور تبعات فراوانی را به دنبال دارد
نخستین آسیبی که این معضل در پی دارد متوجه خودحاشیه نشینانی است که با رها کردن خانه و کاشانه خود در پی یافتن زندگی بهتر عازم شهرهای بزرگ شده اند.
این پدیده به مثابه آنکه در کشورهای جهان سوم به یک معضل تبدیل شده است.
حاشیه نشینی در دوّل توسعه یافته جهان با روندی معکوس در حال پیمایش است
در این کشورها به جای بروز پدیده ناهنجار حاشیه نیشنی که نتیجه گسترش شهر نشینی است، پدیده شهرگریزی وجود دارد یعنی مردم این کشورها ترجیح میدهند به جای حضور در مراکز شهری پر ازدحام در شهرهای کوچک و روستاها سکونت گزیده و به کار و امرا معاش بپردازند.
ایران ما نیز از آن دست کشورهایی است که پدیده حاشیه نشینی در آن وجود دارد. در ایران به ویژه از دهه 50 هجری شمسی با ورود تکنولوژی های نو بیش از پیش از پدیده شتاب گرفت.
با ورود عناصر تمدن نوین در ایران متاسفانه به جای آنکه این امکانات در راستای رفاه عمومی همه افراد به کار گرفته شود با سیاست های نادرست در تخصیص امکانات زمینه ایجاد شکاف و فاصله طبقاتی بین سرزمینها و مناطق مختلف کشور فراهم شد.
عامل دیگر در ایجاد این پدیده جنگ هشت ساله تحمیلی علیه ایران بود که سبب سکونت شمار بالایی از جنگ زدگان در حواشی شهرهای بزرگ شد.
اما در دهه های اخیر عامل دیگری نیز به پدیده حاشیه نشینی دامن زده و آن هم روند رو به رشد قیمت زمین و املاک و مستقلات در شهرها و به مثابه آن رکود قیمتها در روستاها بود.
شهرستان شهرضا دو دهه است که پدیده حاشیه نشینی دست به گریبان است
شهرستان شهرضا با توجه به موقعیت بین راهی بودن و قرار گرفتن در مسیر جاده بزرگ ترانزیت شمال جنوب کشور حدود دو دهه است که با این پدیده دست به گریبان است.
شمار زیادی از عشایر ایلات بزرگ و سکنه روستاهای اطراف در این سالها به سمت مرکز شهرستان یعنی شهر شهرضا سرازیر شده اند. در همین باره با دو تن از متخصصان در این زمینه گفتگویی را انجام داده ایم.
حاشیه نشینی پس از انقلاب با " در دهه های اخیر عامل دیگری نیز به پدیده حاشیه نشینی دامن زده و آن هم روند رو به رشد قیمت زمین و املاک و مستقلات در شهرها و به مثابه آن رکود قیمتها در روستاها بود "روندی بی سابقه رشد داشته استمهندس علی مرتضوی استاد دانشگاه و کارشناس مسائل شهری در گفت و گو با خبرنگار ایمنا، اظهار داشت: پدیده حاشیه نشینی در ایران عمدتا بعد از وقوع اصلاحات ارضی که پیامد انقلاب به اصطلاح سفید بود، پدید آمد.
وی اظهار داشت: با وقوع انقلاب سفید و اجرای اصلاحات ارضی با توجه به اینکه اقتصاد متکی بر کشاورزی نتوانست جوابگوی نیاز واقعی روستاییان و ساکنین دهستانهای بزرگ و کوچک باشد، سبب شد موج مهاجرت روز افزون و گسترده روستاییان به شهرهای بزرگ با حدت و شدت زیادی آغاز شود.
این کارشناس مسائل شهری تصریح کرد: حتی بعد از انقلاب این پدیده نامتعارف به صورت یک فرآیند بدون برنامه و با سرعتی غیرقابل تصور ادامه یافته است.
وی در ادامه افزود: حاشیه نشینی به مفهوم خدمات و امکانات کمتر و عدم رعایت ضوابط شهری است که روز به روز در حال پیشرفت است و در شهرهای مهاجر پذیر این مسئله به یک معضل ملی تبدیل شده است.
مرتضوی در خصوص معضلات این پدیده بیان داشت: اشتغال کاذب، فرهنگ نامتجانس، نبود الگوی مناسب آموزش و پرورش، بیسوادی و کم سوادی از ویژگیهای مناطق حاشیه نشین است.
وی بیان داشت: مـطـالـعـات نشان میدهد آرمانهای افراد حاشیهنشین برآورده نمیشود، زیرا آنها دست به گریبان مشکلاتی چون بیکاری، مسکن و تراکم جمعیت هستند.
حل معضلات حاشیه نشینی برعهده کیست؟ استاد برق و الکترونیک دانشگاه خوارزمی شهرضا در خصوص ساز و کارها جهت حل این مسئله گفت: به نظرم حل معضل حاشیهنشینی از جمله وظایف سه قوه میباشد و حل این مشکل بدون توجه همزمان به علتها و معلولها، امکان پذیر نیست.
وی ادامه داد: فقر، بیکاری و نبود فرهنگ مناسب از عوامل اصلی گسترش پدیده حاشیهنشینی است و برخورد با حاشیهنشینان بدون انتخاب محلی مناسب برای زندگی آنان صحیح و امکان پذیر نیست.
لزوم تعامل دو سویه مردم و شهرداریها در راستای ارائه خدمات به شهروندان
مرتضوی اظهار
" حاشیه نشینی به مفهوم خدمات و امکانات کمتر و عدم رعایت ضوابط شهری است که روز به روز در حال پیشرفت است و در شهرهای مهاجر پذیر این مسئله به یک معضل ملی تبدیل شده است
"داشت: بیشتر منازل در این محدوده دارای مجوز ساخت نیستند و ساکنین آنها بدون توجه به قوانین شهرداری و شهرسازی اقدام به ساخت و ساز میکنند، حتی به اخطار شهرداریها و دیگر سازمانهای مسوول نیز بی توجهند، بنابراین بدیهی که شهرداریها نیز در این شرایط، راغب به ارائه خدمات به این مناطق نیستند، از آنجا که شهرداری نهادی مردمی است و با تعامل و همکاری مردم و ارتباط دوسویه میتواند به مشکلات شهر رسیدگی کند و عموما مناطق حاشیه نشین نیز خارج از محدوده شهرها میباشند این نیز بهانه دیگری به دست شهرداریها برای عدم ارائه خدمات به این مناطق، میدهد.
وی بیان داشت: در هر حال به نظر من دولت بر اساس قانون اساسی و ضوابطی که مسوولان اجرایی با آن روبهرو هستند باید با برنامهریزی نسبت به حل مشکل حاشیه نشینی بپردازد، در شرایط فعلی، نیز راهکارهای زیادی برای حل معضلات ناشی از این پدیده وجود دارد، اما شواهد امر نشان دهنده این موضوع است که تاکنون چاره اندیشی عقلانی و مناسبی برای مقابله با معضل در سطح کلان اجرا نشده است.
راهکارهای اجرایی حل مشکلات حاشیه نشینان چیست؟
علی مرتضوی شهردار شهر منظریه گفت: یکی از راهکارهایی که میتواند تا حدودی مشکلات این مناطق را مرتفع کند، ساخت شهرکهای اقماری و سکونتی در حاشیه شهرهای بزرگ است که البته این موضوع باید بر اساس طرحهای کارشناسانه و بلند مدت در دستور کار سه قوه به خصوص قوه مقننه و قوه مجریه قرار گیرد.
وی اظهار داشت: تعریف طرحهای توجیهی بر اساس فرهنگ و سنن مناطق حاشیه شهرها و جذب سرمایه گذاران داخلی و خارجی راهکار دیگری برای حل مشکلات مالی و بیکاری و به تبع آن کاهش جرم و اعتیاد و بزه کاری در این مناطق میباشد.
وی افزود: نیازمند عظم ملی و همیاری تمامی دستگاههای اجرایی هستیم تا این مشکل که به یک معضل ملی تبدیل شده است،به مرور زمان مرتفع گردد.
دکتر حجت الله تنهایی رییس شبکه بهداشت و درمان شهرستان شهرضا نیز در این خصوص گفت: حاشیه نشینی یکی
" فقر، بیکاری و نبود فرهنگ مناسب از عوامل اصلی گسترش پدیده حاشیهنشینی است و برخورد با حاشیهنشینان بدون انتخاب محلی مناسب برای زندگی آنان صحیح و امکان پذیر نیست
"از مسائل آسیب زا در شهرستان شهرضا است.
وی تصریح کرد: این مسئله به معنای زیر سوال بردن حاشیه نشینان نیست، بلکه به معنای آن است که معضل حاشیه نشینی که حدود چند دهه زمینه بروز مشکلاتی را برای همه مناطق جهان فراهم کرده و ذهن دلسوزان جوامع بشری را نیز به خود مشغول داشته است دست به گریبان شهرستان شهرضا نیز شده است.
رییس شبکه بهداشت و درمان شهرستان شهرضا اظهار داشت: این معضل فی نفسه آسیب زا است یعنی چه در ایران و چه در سایر مناطق جهان شاهد بروز آن باشیم مشکلاتی را به همراه خواهد داشت.
بر اساس آمار ها بین ۵ تا ۲۰ میلیون حاشیه نشین در ایران زندگی میکنند وی در ارائه تعریفی از پدیده حاشیه نشینی گفت: حاشیه نشینی یعنی ساختار اجتماعی و امکانات اجتماع که بایستی به صورت یکسان بین همه مناطق توزیع شود،به صورت نامتوازن توزیع شده است.
تنهایی بیان داشت: حاشیه نشینی در همه مناطق جهان زمینه بروز برخی ناهنجایها و بزه کاریها را فراهم می آورد.
وی تصریح کرد: انسانهایی که در حواشی زندگی میکنند مسوولیت بیشتری در محافظت از فرزندان خود در مواجهه با آسیبهای اجتماعی دارند.
پدیده حاشیه نشینی و معضلات ناشی از آن امروزه در کشور از آن جمله شهرضا مسئله ای اجتناب ناپذیر است
از طرفی نمیتوان به سکنه این مناطق گفت به سکونتگاههای اولیه خود بازگردند و از طرف دیگر امکانات فعلی دولت پاسخگوی کاستن از معضلات ناشی از حاشیه نشینی نیست.
به نظر میرسد در حال حاضر راهکار های طبقه بندی شده بتواند بهتر جوابگوی نیازها باشد.
در مرحله نخست باید آموزش حاشیه نشینان جهت حل معضلات ناشی از حاشیه نشینی و تهدیداتی که برای این افراد و به ویژه نسل جوان آنها وجود دارد، را قرار داد.
سوداگران مرگ در این مناطق با شدت بیشتری اقدام به توزیع مواد مخدر میکند. تیمها توزیع مواد مخدر در کنار توزیع کنندگان فیلمهای مستهجن از جمله عمده ترین تهدید کنندگان سلامت روح و روان ساکنان حاشیه شهرها هستند،از آنجا که این افراد عمدتآ به دلیل غلبه خوی
" انسانهایی که در حواشی زندگی میکنند مسوولیت بیشتری در محافظت از فرزندان خود در مواجهه با آسیبهای اجتماعی دارند
"زندگی سنتی دارای عقاید مذهبی قویتر و پایبندی بیشتری به موازین اسلامی هستند به خوبی میتوانند با آموزشهای اولیه و ساده در برابر گروههای سوداگر مرگ ایستادگی کنند.
گام بعدی که باید به مثابه این آموزشها برداشته شود گسترش امکانات رفاهی در مناطق کمتر توسعه یافته است. سرویس دهی شرکتهای اتوبوس رانی، گسترش متروها تا مناطق اطراف شهرها، توسعه اینترنت پرسرعت و... از جمله این موارد می باشد.
با گسترش حاشیه نشینی شاهد نابودی صنایع کشاورزی و دامداری و دیگر صنایع دستی خواهیم بود
اگر به حاشیه نشینان به چشم تولیدکنندگانی که تا چندی پیش نه تنها یک مصرف کننده صرف نبوده اند بلکه خود عامل اشتغال چندین نفر را با تولید مواد لبنی و پروتئینی فراهم می آورده اند بیشتر به اهمیت این گروهها و از طرف دیگر ضرورت حل زود هنگام این پدیده پی خواهیم برد.
بیکاری مهمترین عاملی است که در حال حاضر دست به گریبان کشور و از آن جمله حاشیه نشینان است و از طرف دیگر این افراد خود تولید کنندگانی بوده اند که هم اکنون بیکارند.
توسعه امکانات اشتغال در کنار ایجار فرهنگ احترام به کار و کارگر باید هرچه سریعتر به صورت سیاستی ملی از جانب دولت مردان توسط رسانه ها و مطبوعات تبلیغ و تبیین شود.
ایجاد صنایع تبدیلی در حاشیه شهرها از جمله مواردی است که این افراد میتوانند با کمترین آموزش و سرمایه در آنها به عنوان کارشناسانی مجرب وارد بازار کار شوند و چرخه تولید کشور را با سرعتی فزاینده به حرکت درآورند.
ایجاد بنگاههای معملات املاک کشاورزی با قید محدودیت عدم تغییر کاربری به کسکونی و تجاری در روستاها و تخصیص اعتبارات به این بنگاهها میتواند در کوتاه مدت ارزش اراضی زراعی را در کنار سایر کاربری ها احیا و مانع فروش و یاتغییر کاربری آنها شود این مسئله یک عامل بنیادی در ریشه کن کردن سیل مهاجرت از روستا به شهر و حل معضل حاشیه نشینی خواهد بود./1
